به گفته یک کارشناس اقتصادی نااطمینانی از فضای کسب و کار و تصدی گری دولت بر بخش های مختلف اقتصادی و مشکلاتی مانند قیمت گذاری دستوری و موانع اداری و عدم رقابت در بازارهای داخلی به عنوان عوامل اصلی کاهش تمایل به سرمایه گذاری در اقتصاد ایران است.

سال ۱۴۰۴ به نام «سرمایه‌گذاری در تولید» نام‌گذاری شد. رهبر معظم انقلاب در این باره فرمودند: «یکی از مسائل مهم اقتصاد در کشور سرمایه‌گذاری‌های تولیدی است. تولید آن وقتی جهش پیدا می‌کند که سرمایه‌گذاری انجام بگیرد. البته سرمایه‌گذاری عمدتا از سوی مردم باید انجام بگیرد ــ و دولت شیوه‌های مختلفش را برنامه‌ریزی کند ــ لکن در آن جایی که مردم یا انگیزه‌ای ندارند یا توانایی سرمایه‌گذاری ندارند، دولت هم میتواند در این میدان وارد بشود؛ نه به عنوان رقابت با مردم، بلکه به عنوان جایگزین مردم؛ آنجایی که مردم نمی‌آیند، دولت وارد میدان بشود و سرمایه‌گذاری کند. 

به هر حال سرمایه‌گذاری تولید یکی از مسائل لازم برای اقتصاد کشور و برطرف کردن مشکل معیشت مردم است. اصلاح معیشت مردم برنامه‌ریزی میخواهد لکن این برنامه‌ریزی بدون مقدماتی از این قبیل امکانپذیر نیست. 

بایستی حتما هم دولت و هم مردم با عزم و انگیزه‌ فراوان، سرمایه‌گذاری برای تولید را جدی بگیرند و دنبال کنند. کار دولت، فراهم کردن زمینه‌ها است، برداشتن موانع تولید است؛ کار مردم هم این است که سرمایه‌های خُرد و سرمایه‌های بزرگ خود را بتوانند در راه تولید به کار ببرند.

اگر سرمایه در راه تولید به کار رفت، دیگر به سمت کارهای مضر مثل خرید طلا، خرید ارز و امثال اینها نخواهد رفت، و کارهای مضر، دیگر انجام نخواهد گرفت. بانک مرکزی میتواند در این زمینه نقش ایفا کند، دولت هم نقشهای مؤثر فراوانی را میتواند به وجود بیاورد».

از این رو برای تشریح ابعاد این موضوع به سراغ محمد حسن صبوری دیلمی، کارشناس اقتصادی رفتیم تا در این باره با وی به گفت و گو بنشینیم. مشروح گفت و گوی خبرگزاری فارس با دکتر صبوری، مدیرعامل شرکت سرمایه گذاری آتیه اندیشان مس به شرح ذیل است.

جناب آقای صبوری مقام معظم رهبری امسال را نیز مانند چند سال گذشته با یک عنوان اقتصادی نامگذاری کردند و باز هم در شعار امسال به مساله تولید تاکید فرموده اند، اما این بار از بعد سرمایه گذاری، چرا سرمایه گذاری در تولید اهمیت دارد؟ نقش سرمایه گذاری بر رشد اقتصادی چیست؟  

در بسیاری از نظریات اقتصادی بر نقش و اهمیت سرمایه گذاری در فرآیند رشد اقتصادی و گذار بر توسعه اقتصادی تاکید شده است در همین زمینه مطالعات و پژوهش های فراوانی در مجلات علمی و پژوهشکده های اقتصادی کشور وجود دارد که همگی به اتفاق برنقش مستقیم و مثبت سرمایه گذاران بخش خصوصی، سرمایه گذاری دولتی و سرمایه گذار در راستای توسعه منابع انسانی بر رشد اقتصادی کشور صحه گذاشته اند. در یک نگاه کلی سرمایه گذاری به سرمایه گذاری خارجی و سرمایه گذاری داخلی قابل تقسیم است.  

در بخش داخلی سرمایه گذاری از انباشت سرمایه بخش خصوصی حاصل می شود. اگرچه سهم سرمایه گذاری بخش خصوصی در تولید ناخالص داخلی کشور نسبت به سایر متغیرهای تاثیرگذار مانند مصرف بخش خصوصی و خارج دولتی اندک است اما تاکید بر لزوم گسترش سرمایه گذاری در تولید از آن جهت حائز اهمیت است که نتایج حاصل از مطالعات صورت گرفته در کشورهای در حال توسعه حاکی از آن است که مهمترین دلیل کاهش نرخ رشد اقتصادی در بسیاری از کشورهای در حال توسعه کاهش نرخ رشد سرمایه گذاری و علی الخصوص سرمایه گذاری بخش خصوصی در آن کشورها است.

چه عواملی بر روی سرمایه گذاری داخلی موثر است؟ سرمایه گذاران برای سرمایه گذاری دربخش های تولیدی به چه عواملی توجه می کند و نااطمینانی در کدام بخش ها موجب کاهش سرمایه گذاری در ایران می شود؟ 

مهمترین عواملی که در راستای تضعیف سرمایه گذاری بخش خصوصی عمل می کند متغییرهایی چون افزایش اندازه دولت ها و رقابت دولت ها با بخش خصوصی، ساختار غلط و بروکراسی اداری و نااطمینانی اقتصادی در قالب نوسانات پیش بینی نشده نرخ ارز و همچنین تورم دائمی و نااطمینانی تورمی در اقتصاد کشور است.

عوامل اصلی کاهش تمایل به سرمایه گذاری در ایران 

 به عبارت دیگر نااطمینانی و فضای کسب و کار نامناسب در کنار عواملی چون تصدی گری دولت و مشکلات دیرینه ای مانند قیمت گذاری دستوری به عنوان عوامل اصلی کاهش تمایل به سرمایه گذاری در اقتصاد ایران قابل دسته بندی است، بدیهی است زمانی که سرمایه گذاران دشواری های محیط کسب و کار و فعالیت اقتصادی در ایران را مشاهده می کنند و این شرایط با وضعیت سرمایه گذاران در سایر کشورها مقایسه می کنند، تمایل در سرمایه گذاری در داخل کشور کاهش خواهد یافت. 

مشکلات سال های اخیر در حوزه های زیرساختی مرتبط با بخش تولید در کشور و همچنین موانع بسیار فراوان اداری و در نهایت هماهنگونه که قبلا اشاره شد قیمت گذاری و عدم رقابت در بازار های داخلی هر یک به نوبه خود شرایط سرمایه گذاری داخلی را وخیم تر از گذشته کرده اند.

چه عواملی مانع سرمایه گذاری خارجی در کشور است؟ 

در بخش خارجی و سرمایه گذاری خارجی نیز اگرچه تحریم ها به عنوان یک عامل اصلی و مانع حضور سرمایه گذاران خارجی در اقتصاد کشور خودنمایی می کند، اما به نظر می رسد نااطمینانی موجود در فضای اقتصاد کشور و یا به عبارتی دیگر غیرقابل پیش بینی بودن شرایط اقتصاد ایران نیز به عنوان مانعی اساسی در مقابل جذب ورود سرمایه های خارجی به کشور است. 

از طرف دیگر کندی تصمیم گیری و تصمیم گیری های متضاد در حوزه های مختلف که به صادرات و واردات کالا مرتبط است نیز به گونه ای بر پیچیدگی شرایط سرمایه گذاری در کشور افزوده است. در نهایت عدم بهره گیری از ظرفیت های جدید علمی فناوری و دنیای مجازی نیز موجب عدم بهره گیری مناسب اقتصاد داخلی از سرمایه گذاری شده است که در این فضا وجود داشته و به راحتی می توان با برخی ترتیبات آن ها جذب فرآیندهای تولید داخلی نمود.

در شرایط موجود اقتصادی رهبر معظم انقلاب اسلامی سرمایه گذاری در تولید را به عنوان راهکاری برای رشد اقتصادی مطرح فرموده اند برای دستیابی به شعار امسال به چه نکاتی باید توجه کرد و چه زیرساخت هایی لازم است؟ 

اشاره به این نکته ضروری است که همانگونه که مقام معظم رهبری در فرمایشات ابتدای سال 1404 فرمودند که سرمایه گذاری در تولید به عنوان راهکاری در راستای دستیابی به رشد مستمر و اهداف توسعه اقتصادی دارای اهمیت قابل توجهی است اما افزایش تمایل به سرمایه گذاری در تولید کشور نیازمند فضایی آرام و قابل پیش بینی در اقتصاد کشورو همچنین فراهم وبودن و تسهیل دسترسی به زیرساخت های لازم جهت تولید کالا و خدمات در کشور است. 

اثرات مخرب ناترازی انرژی و نقدینگی بر پیکره تولید 

ناترازی های سال های اخیر درحوزه برق و گاز و سایر ناترازی های اقتصادی از قبیل کمبود نقدینگی در دسترسی تولید کنندگان به عنوان عواملی دارای اثرات منفی بر تمایل به سرمایه گذاری در کشور تبدیل شده است و متاسفانه ممکن است اثرات روانی ناشی از کمبودهای ایجاد شده در حوزه های ذکر شده تا چندین سال باقی بماند.

به عبارتی دولت ها باید به گونه ای به سرمایه گذاران اطمینان دهند که شرایط اقتصادی کشور قابل پیش بینی است و از طرف دیگر با انجام سرمایه گذاری های عمرانی در زیرساخت های مرتبط با تولید در کشور به گونه ای اعتماد سرمایه گذاران بخش خصوصی به عنوان موتور رشد و توسعه کشور نقش آفرینی نماید.

در بخش خارجی نیز همان گونه که اشاره شد تسهیل بهره گیری از فناوری های جدید می تواند به عنوان راهکاری کوتاه مدت جهت جذب سرمایه  های سرگردان به تولید در کشور عمل کند. که این موضوع نیازمند برخی اصلاحات قانونی در بهره گیری از سرمایه های خارجی از طریق سامانه های بر خط سرمایه گذاری و همچنین تسهیل نقل و انتقالات مالی میان سرمایه گذاران خارجی و فضای اقتصادی کشور است.